Nhà thờ Phát Diệm là quần thể nhà thờ Công giáo rộng 22 ha ở thị trấn Phát Diệm, huyện Kim Sơn, tỉnh Ninh Bình, cách Hà Nội khoảng 120km. Công trình có sự hòa hợp và hội nhập, giao thoa giữa đạo Công giáo với tín ngưỡng của dân tộc Việt.
Cách trung tâm Ninh Bình 28km về phía Nam, nhà thờ Phát Diệm hay còn được gọi là nhà thờ Chính tòa Phát Diệm, tọa lạc trên vùng đất thuộc huyện Kim Sơn, có diện tích 22ha, rộng khoảng 117m, dài 243m.
Quần thể các công trình của nhà thờ Phát Diệm được xây dựng từ năm 1875 đến năm 1899. Nét độc đáo của các công trình này ở chỗ là nhà thờ Công giáo được xây hoàn toàn bằng đá và gỗ theo kiến trúc cổ Việt Nam, mang dáng dấp của đình, đền, chùa và cung điện truyền thống. Quần thể kiến trúc này được chủ trì xây dựng dần dần bởi linh mục Phêrô Trần Lục, linh mục Địa phận Tây Đàng Ngoài từ năm 1865 và một nhà lãnh đạo cộng đồng địa phương trong hơn 20 năm.
Nhà thờ được xây dựng với trình độ kỹ thuật và điều kiện giao thông của những năm cuối thế kỷ 19. Từ hướng Nam đi vào nhà thờ Phát Diệm gồm các phần: Ao hồ, Phương đình, Nhà thờ lớn, bốn Nhà thờ bên, ba hang đá nhân tạo và Nhà thờ đá.
Nhà thờ đá Phát Diệm được báo chí đánh giá là một trong những nhà thờ đẹp nhất Việt Nam, được ví như “kinh đô Công giáo Việt Nam”.
Kiến trúc
Quần thể nhà thờ Phát Diệm gồm 1 nhà thờ lớn và 5 nhà thờ nhỏ (trong đó có một nhà thờ được xây dựng toàn bộ bằng đá tự nhiên, được gọi là nhà thờ đá), 1 phương đình (tháp chuông), ao hồ và 3 hang đá nhân tạo.
- Ao hồ: Một hồ nước hình chữ nhật, rộng khoảng 4 ha, được kè đá xung quanh nằm trực diện với con đường từ cầu ngói Phát Diệm dẫn vào nhà thờ. Giữa hồ là một hòn đảo trên đó có bức tượng Chúa Giê-su.
- Phương đình: hoàn thành năm 1899, là một công trình kiến trúc cao 25m, rộng 17m, dài 24m gồm ba tầng được dựng bằng đá phiến, lớn nhất là tầng dưới cùng bằng đá xanh. Trên 4 đỉnh tháp có 4 pho tượng bốn vị Thánh Sử, từ đường nét, tư thế đến đường mây nếp áo rất giống các pho tượng trong chùa Việt.
- Nhà thờ lớn: Nhà thờ chính được khánh thành vào năm 1891 với tước hiệu là Nhà thờ Đức Mẹ Mân Côi, nay là nhà thờ chính tòa của vị Giám mục Phát Diệm. Nhà thờ lớn dài 74m, rộng 21m, cao 15m, có bốn mái và có năm lối vào dưới các vòm đá được chạm trổ.
- Nhà thờ đá: xây dựng năm 1883, mang tước hiệu Nhà nguyện Trái tim Vô nhiễm nguyên tội Đức Mẹ. Tọa lạc riêng tại hướng Tây Bắc, đây là nhà thờ đầu tiên được dựng lên trong quần thể này, còn được gọi là nhà thờ đá vì tất cả mọi thứ ở nhà thờ này đều được làm bằng đá, từ nền, tường, cột, chấn song cửa…
- Ba hang đá nhân tạo ở phía bắc nhà thờ Phát Diệm, cách nhau khoảng 100m, được tạo bằng những khối đá lớn nhỏ khác nhau giữ nguyên dáng vẻ tự nhiên.
Cha Phêrô Trần Lục có mong muốn rằng, qua công trình này nói lên tính chất hòa hợp và sự hội nhập giữa đạo Công giáo với nền văn hóa kiến trúc của dân tộc cũng như sự hòa hợp giữa Công giáo với các tôn giáo khác ở Việt Nam.
Hướng dẫn cách di chuyển đến nhà thờ Phát Diệm
Cách thủ đô Hà Nội chỉ khoảng 120km, mất tầm 2 tiếng đồng hồ di chuyển, nên du khách có thể dễ dàng đến nhà thờ Phát Diệm bằng nhiều loại phương tiện, nào là thuê xe máy, taxi…
- Di chuyển bằng xe máy: Nếu bạn chọn bằng phương tiện xe máy, khi đến Ninh Bình thì rẽ vào đường số 10. Sau đó, bạn di chuyển thêm 28km nữa là đến thị trấn Phát Diệm. Ở bên trái đường số 10, du khách sẽ nhìn thấy cây Cầu Ngói cổ, rồi chạy thêm gần 200m nữa thì rẽ tay phải, bạn tiếp tục di chuyển khoảng 250m nữa là sẽ tới nhà thờ Phát Diệm thôi. Để tránh bị lạc, bạn nên mang theo “bảo bối” Google Maps hay hỏi thăm người dân địa phương trên đường đi.
- Di chuyển bằng taxi: Nếu đi cùng nhóm hội bạn thân hoặc gia đình từ 4 – 5 người, thì taxi là phương tiện lý tưởng nhất. Chỉ cần gọi điện thoại với hãng taxi uy tín, sau đó đọc “thần chú” Nhà thờ Phát Diệm Ninh Bình thì bác tài sẽ chở thẳng bạn tới nơi luôn.
