Hồ Hoàn Kiếm hay hồ Gươm là một hồ nước ngọt, nằm lọt thỏm giữa lòng Hà Nội, là điểm tham quan nổi tiếng bậc nhất ở Thủ đô, thu hút rất nhiều khách du lịch đến thưởng ngoạn. Hồ gắn với truyền thuyết trả gươm cho Rùa Vàng của vua Lê Lợi vào thế kỷ 15. Giữa hồ có Tháp Rùa, cạnh hồ có đền Ngọc Sơn. Xung quanh hồ còn có những di tích lịch sử khác như tượng vua Lý Thái Tổ, cầu Thê Húc, tháp Bút, đền Bà Kiệu…
Tuy không phải là hồ lớn nhất trong thủ đô, song hồ Hoàn Kiếm đã gắn liền với cuộc sống và tâm tư của nhiều người. Hồ nằm ở trung tâm một quận với những khu phố cổ chật hẹp, đã mở ra một khoảng không đủ rộng cho những sinh hoạt văn hóa bản địa. Hồ có nhiều cảnh đẹp. Và hơn thế, hồ gắn với huyền sử, là biểu tượng khát khao hòa bình (trả gươm cầm bút), đức văn tài võ trị của dân tộc (thanh kiếm thiêng nơi đáy hồ và tháp bút viết lên trời xanh). Do vậy, nhiều văn nghệ sĩ đã lấy hình ảnh Hồ Gươm làm nền tảng cho các tác phẩm của mình.
